Tokom 2018. godine Zavod za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona, u okviru projekta "Predstavljanja i afirmacije nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine sa područja Tuzlanskog kantona u elektronskim i drugim aktuelnim medijima", kroz posebno pripremljeni stručne priloge (tekst i odabrane fotografije), tokom 49 sedmica ove godine, prezentuje isto toliko nacionalnih spomenika sa područja Tuzlanskog kantona, koja ujedno predstavljaju najvrijednija dobra našeg naslijeđa.
Prezentovanje pojedinih nacionalnih spomenika a u cilju nihovog afirmisanja u javnosti nastavljamo sljedećim prilogom:
Harem Hadži Reuf-begove džamije u Gradačcu
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2013. godine, proglasila je "Grobljansku cjelinu – harem Hadži Reuf-begove ili Nove (Džedid) džamije u Gradačcu", nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Nacionalni spomenik obuhvata prostor harema džamije sa starim nišanima.
Nacionalni spomenik obuhvata prostor harema džamije sa starim nišanima.
Polovinom 19. stoljeća u Gradačcu se nalazilo 350 kuća, više desetina dućana, više hanova, dvije medrese, pet džamija (džamija u utvrdi, Svirac, Husejnija, Reuf-begova ili Nova (Džedid) i Bukva džamija), nekoliko mekteba i sedam mahala. Veliku zaslugu u izgradnji Gradačca imali su gradačački kapetani Gradaščevići: Osman-kapetan, Murat-kapetan, a naročito Husein-kapetan Zmaj od Bosne.
Središnji gradski džemat obuhvatao je utvrdu i okolne kuće sa džamijom u utvrdi. Pošto se ova džamija postepeno napušta za središte džemata se gradi Nova ili Džedid džamija. Kamen stare džamije se u drugoj polovini 19. stoljeća koristi za gradnju Reuf-begove (Nove gradske) džamije, te pravoslavne (1887.) i katoličke (1889. godine) crkve u Gradačcu. Već 1892. kotarske vlasti su srušile džamiju u utvrdi.
Oko Hadži Reuf-begove ili Nove (Džedid) džamije se postepeno formira groblje (harem).
Gradačački haremi i nišani koje sadrže imaju značajnu izvornu vrijednost i snažnu simboličku vrijednost za Bosnu i Hercegovinu.
U haremu Hadži Reuf-begove ili Nove (Džedid) džamije se nalazi dvadesetak nišana iz 19. stoljeća, različitih dimenzija i oblika. Većina nišana ima tarihe ispisane sulus ili talik stilom arapskog pisma.
Jedna skupina nišana i dva kamena sarkofaga nalaze se ispred Hadži Reuf-begove džamije (sjeverozapadni dio), a druga skupina nišana pored džamije (sjeveroistočni dio harema).
U haremu džamije sahranjeni su:
- Gradaščević Ahmed-beg, sin časnog Reuf-bega, 1890.;
- Hajrudin, sin Abdulaha Gradaščević, 1943.;
- kadija Hadžaga, sin Hafiz-bega Gradaščević, 1890.;
- supruga hadži Derviš-bega Izeta-hanuma, kći Emina;
- Hifzi-beg, sin Hafiz-beg efendije, 1889.;
- Jusuf Rešid-beg, 1870.;
- Fehim-beg, sin Abdurešida, 1879.;
- Osman-beg, sin Abdi-bega Gradaščević, 1878.;
- Derviš-beg Gradaščević, sin Reuf-bega, 1912.;
- Ganibegović Hasan-beg, 1866.
Ukop u harem se više ne obavlja.
Osim nišana, različitih oblika i dimenzija, u haremu se nalaze dva kamena sarkofaga, od kojih jedan kameni sarkofag sa muškim nišanom sa fesom potječe iz 1890. godine i pripada Ahmed-begu, sinu Reuf-bega Gradaščevića. Reuf-beg je umro 1893. godine i sahranjen je u ovom haremu. Na nišanu piše:
O smrti! Još kao dijete sam naučio od učitelja Poslanikove riječi "Dženet je pod majčinim stopama" i tu zapovijed sam prihvatio na roditeljsko zadovoljstvo sve do smrti....gradačački uglednik Gradaščević Ahmed-beg, sin časnog Reuf-bega. Fatiha za njegovu dušu. 14 ramazan 1307 (30.04.1890) godine.
Sarkofag sa dva nišana dekoriran je biljnim ornamentima.
Hadži Reuf-begova ili Nova (Džedid) džamija je sagrađena u periodu 1878. -1893. godine na mjestu gdje je ranije postojala džamija ili mesdžid koji je obnovio Reuf-beg Gradaščević.
Džamija je obnovljena i dograđena 2009. godine.
Projekat "Predstavljanja i afirmacije nacionalnih spomenika Tuzlanskog kantona u elektronskim i drugim aktuelnim medijima", tokom 2018. godine, provodi Zavod za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona, uz saglasnost i podršku nadležnog Ministarstva za kulturu, sport i mlade TK.
